Uned 1: Trosolwg o Ddiwydiant Cig Eidion y DU

Llinell amser o ddigwyddiadau

Lefelau Cynhyrchu: Roedd cynhyrchiant cig eidion y DU yn gymharol sefydlog yn ystod y cyfnod hwn, gyda chyfartaledd o rhwng 850,000 a 900,000 tunnell o gig eidion yn cael ei gynhyrchu bob blwyddyn.
Tueddiadau Defnyddwyr: Roedd ffafriaeth gynyddol ymysg defnyddwyr ar gyfer cynhyrchion cig eidion lleol o ansawdd uchel, a ysgogwyd yn rhannol gan y sgandal cig ceffyl yn 2013, a erydodd ymddiriedaeth mewn rhai cynhyrchion cig a fewnforiwyd.
Rhaglenni Bridio: Roedd ffermwyr yn canolbwyntio’n fwyfwy ar wella geneteg cig eidion i hybu cynhyrchiant ac ansawdd, gan ffafrio bridiau fel Aberdeen Angus am frithder (marbling) a’u hapêl fel cynnyrch o’r radd flaenaf.

Effaith Brexit: Cyflwynodd refferendwm yr UE ym mis Mehefin 2016 ansicrwydd sylweddol i'r farchnad. Ers i gyfran fawr o allforion cig eidion y DU fynd i’r UE (tua 90%), roedd ffermwyr a chynhyrchwyr yn ofni y gallai amharu ar fasnach a thariffau.
Effeithiau’r Gyfradd Gyfnewid: Gostyngodd gwerth y bunt ar ôl y refferendwm, gan wneud cig eidion y DU yn fwy cystadleuol ar y farchnad fyd-eang, ond hefyd yn codi costau ar gyfer porthiant a mewnbynnau wedi’u mewnforio.
Y Farchnad Ddomestig: Er gwaethaf yr ansicrwydd hwn, arhosodd y galw domestig yn sefydlog, gyda ffocws ar gig eidion o Brydain, wedi'i gefnogi gan ymgyrchoedd fel y Tractor Coch, i cig sy’n hyrwyddo ymarferion ffermio sy’n canolbwyntio ar les yr anifail a chig a gynhyrchir yn lleol.

Tywydd Eithafol: Daeth haf 2018 â sychder difrifol, a effeithiodd yn sylweddol ar gynhyrchu cig eidion. Roedd ffermwyr yn wynebu prisiau porthiant uwch wrth i gyflenwadau porthiant ostwng, gyda rhai yn cael eu gorfodi i ddifa buchesi yn gynt na'r disgwyl oherwydd prinder porthiant.
Costau Mewnbynnau’n Codi: Yn ogystal â'r sychder, roedd costau cynyddol porthiant a gwrtaith wedi'u mewnforio, a ysgogwyd yn rhannol gan y bunt wannach ar ôl Brexit, wedi gwasgu elw cynhyrchwyr cig eidion.
Allbwn Cig Eidion: Er gwaethaf yr heriau hyn, roedd cynhyrchiant cig eidion y DU yn gyffredinol yn parhau i fod yn weddol gadarn, gan hofran tua 900,000 tunnell bob blwyddyn.

Dyddiad Cau Brexit a Phryderon Masnach: Cododd y trafodaethau Brexit parhaus bryderon ynghylch mynediad i farchnadoedd yr UE. Mewn ymateb, dechreuodd ffermwyr lobïo am gytundebau masnach ffafriol i amddiffyn sector cig eidion y DU rhag mewnforion rhad, yn enwedig o wledydd fel yr Unol Daleithiau a Brasil, lle mae costau cynhyrchu yn is.
Ffocws ar Gynaliadwyedd: Gwelodd y diwydiant bwysau cynyddol i fynd i'r afael â chynaliadwyedd. Amlygwyd bod cynhyrchu cig eidion yn cyfrannu’n sylweddol at allyriadau nwyon tŷ gwydr, gan sbarduno ffocws ar wella effeithlonrwydd porthiant a lleihau allyriadau methan trwy arferion rheoli buches yn well.

Effaith COVID-19: Cafodd y pandemig effaith ddofn ar y gadwyn gyflenwi cig eidion. Arweiniodd cyfyngiadau symud a’r penderfyniad i gau bwytai at ostyngiad sydyn yn y galw am rai darnau o gig eidion (fel stêcs, sy’n cael eu gwerthu’n amlach mewn bwytai), tra roedd y galw yn cynyddu am friwgig eidion a darnau rhatach eraill mewn archfarchnadoedd.
Amhariadau mewn Lladd-dai: Achosodd y pandemig oedi wrth brosesu mewn lladd-dai oherwydd prinder staff a phrotocolau diogelwch newydd, gan arwain at dagfeydd yn y gadwyn gyflenwi.
Allforion: Amharwyd yn sylweddol ar allforion yn 2020 oherwydd heriau logistaidd ac effaith fyd-eang y pandemig. Fodd bynnag, roedd y defnydd domestig yn parhau'n gryf, ac arhosodd y cynhyrchiad cyffredinol yn gyson, tua 900,000 o dunelli.

Materion Masnach: Gadawodd y DU yr UE yn swyddogol ar ddiwedd 2020, a daeth bargeinion masnach newydd i rym yn 2021. Er i’r DU sicrhau rhai bargeinion masnach â gwledydd y tu allan i’r UE, megis Awstralia, roedd y bargeinion hyn yn peri pryder yn y diwydiant cig eidion. Roedd ofnau y gallai mewnforion rhatach gael eu gwerthu am brisiau is na rhai cynhyrchwyr cig eidion ym Mhrydain, o ystyried costau cynhyrchu is dramor.
Prinder Llafur: Un o’r heriau mwyaf arwyddocaol ar ôl Brexit oedd prinder llafur, yn enwedig mewn lladd-dai a gweithfeydd prosesu. Roedd llawer o weithwyr yn y sectorau hyn wedi bod yn wladolion yr UE, ac roedd y rheolau mewnfudo newydd yn creu bylchau llafur sylweddol, a waethygwyd ymhellach gan COVID-19.
Amrywiadau mewn Prisiau: Daeth prisiau cig eidion yn fwy cyfnewidiol oherwydd tarfu ar y gadwyn gyflenwi, costau mewnbwn cynyddol, ac ansicrwydd ynghylch masnach. Fodd bynnag, roedd galw mawr am gig eidion a gynhyrchwyd yn lleol mewn marchnadoedd domestig a rhyngwladol.

Costau Cynyddol: Cafodd yr ymchwydd byd-eang mewn prisiau ynni yn 2022, a ysgogwyd gan densiynau geo-wleidyddol megis y rhyfel yn Wcráin, effaith fawr ar gost porthiant, tanwydd a gwrtaith. Roedd y costau cynyddol hyn yn rhoi mwy o bwysau ar ffermwyr cig eidion, yr oedd llawer ohonynt eisoes yn gweithredu gydag elw main.
Ffocws ar Gynaliadwyedd: Roedd cynaliadwyedd yn parhau i fod yn fater allweddol, gyda llywodraeth y DU a chyrff y diwydiant fel Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr (NFU) yn pwyso am allyriadau sero-net erbyn 2040. Arweiniodd hyn at fuddsoddiad cynyddol mewn technolegau lleihau carbon, gan gynnwys atalyddion methan mewn porthiant, amaethyddiaeth fanwl, a rheoli porfeydd yn fwy effeithlon.
Tueddiadau Defnyddwyr: Roedd symudiad cynyddol tuag at ddeietau seiliedig ar blanhigion, wedi'i ysgogi gan bryderon ynghylch newid yn yr hinsawdd a lles anifeiliaid, ond roedd cig eidion yn parhau i fod yn brif gynnyrch i lawer o aelwydydd y DU. Fodd bynnag, roedd cenedlaethau iau yn mabwysiadu deietau hyblyg yn fwyfwy, gan fwyta llai o gig coch yn gyffredinol.

Addasiadau Masnach a Pholisi: Erbyn 2023, roedd diwydiant cig eidion y DU yn addasu i realiti masnach ôl-Brexit. Er bod meintiau allforio i’r UE yn is na’r lefelau cyn Brexit, roedd y DU yn archwilio marchnadoedd allforio newydd yn y Dwyrain Canol ac Asia. Roedd bargeinion masnach, fel y rhai ag Awstralia a Seland Newydd, yn dal i gael eu hystyried yn fygythiadau posibl oherwydd y posibilrwydd o fewnforio cig eidion rhatach.
Llafur a'r Gadwyn Gyflenwi: Roedd prinder llafur mewn gweithfeydd prosesu yn parhau i fod yn bryder, er i rywfaint o ryddhad ddod o gynlluniau fisa'r llywodraeth, a ganiataodd i fwy o weithwyr tramor lenwi rolau hanfodol.
Cynnydd o ran Cynaliadwyedd: Parhaodd y ffocws ar gynaliadwyedd, gyda llawer o ffermwyr y DU yn mabwysiadu arferion amaethyddol adfywiol i wella iechyd y pridd, atafaelu carbon, a gwella bioamrywiaeth ar ffermydd cig eidion.