Cylch y fuwch sugno
Cyflwyniad i gylch y fuwch sugno
Mae cylchred y fuwch sugno yn elfen allweddol o gynhyrchu cig eidion yn y DU ac mae’n cyfeirio at y system lle mae gwartheg eidion yn cael eu magu gan eu mamau (buchod sugno) nes iddynt gael eu diddyfnu. Mae’r system hon yn wahanol i wartheg godro, gan fod buchod sugno’n cael eu cadw’n benodol ar gyfer cynhyrchu cig eidion.
Mae'r cylchred yn disgrifio'r broses gyfan o fridio hyd at werthu neu ladd gwartheg sydd wedi'u pesgi.
Paru
Mae’r tymor bridio’n aml yn cael ei amseru fel bod lloi’n cael eu geni yn y gwanwyn (rhwng mis Chwefror a mis Ebrill) gan ganiatáu ar gyfer troi allan ym mis Ebrill/mis Mai pan fo glaswellt yn doreithiog, a byddai’r fuwch yn gallu cyrchu digon o laswellt i gynhyrchu llawer o laeth o ansawdd uchel i’w llo. Er bod llawer yn lloia yn y gwanwyn, mae rhai yn aml yn lloia yn yr hydref hefyd.
Lloia
Ar ôl y cyfnod cario, mae'r fuwch yn rhoi genedigaeth. Yn y DU, mae lloia yn y gwanwyn yn gyffredin oherwydd bod hynny’n caniatáu i’r lloi dyfu yn ystod y cyfnod rhwng mis Chwefror a mis Ebrill pan fo digonedd o borfa.
Ar ôl cael ei eni, mae'r llo yn aros gyda'i fam ac yn cael maeth gan y fam, ac mae’n cael colostrwm ar gyfer maeth. Mae llaeth y fuwch yn darparu'r holl faeth sydd ei angen ar y llo i dyfu yn gynnar yn ei fywyd.
Yn ystod yr wythnosau cyntaf, mae buchod a lloi yn aml yn cael eu cadw mewn siediau i'w hamddiffyn rhag tywydd garw a chaniatáu amser i'r cwlwm rhwng y fuwch a’r llo gryfhau.
Llaethiad
Mae’r graff isod yn dangos cromlin llaetha’r fuwch, mewn perthynas â faint mae’n ei fwyta i wella ei chyflwr ar ôl defnyddio egni wrth gefn yn y corff ar ddechrau ei chyfnod llaetha i sicrhau’r cynhyrchiant llaeth mwyaf posibl.
Diddyfnu
Mae diddyfnu yn digwydd pan fydd y llo tua 6 i 8 mis oed. Dyma pryd mae'r llo yn cael ei wahanu oddi wrth y fuwch ac yn stopio sugno.
Erbyn hyn, mae’r llo fel arfer yn pwyso rhwng 250 a 350 kg ac yn gallu goroesi ar ddeiet o laswellt, silwair, neu ddwysfwydydd, heb fod angen llaeth gan y fuwch.
Mae diddyfnu yn gam hollbwysig yn y cylch, gan ei fod yn nodi’r pwynt lle mae deiet a thwf y llo yn cyflymu, ac yn dod yn annibynnol ar ei fam.
Ar ôl diddyfnu
Fel arfer caiff gwartheg stôr eu magu am 12 i 18 mis arall cyn cyrraedd eu pwysau pesgi.
Fideo
Gwyliwch y fideos hyn i edrych eto ar yr hyn rydyn ni newydd edrych arno:
Astudiaeth achos buchod sugno gyda Gethin Havard:
Trosolwg o'r system gynhyrchu:
Sgil-gynnyrch y diwydiant llaeth
Y diwydiant llaeth yw prif ffynhonnell cynhyrchu cig eidion ym Mhrydain. Fodd bynnag, mae lloi sy’n tarddu o’r fuches odro yn sgil-gynnyrch cynhyrchu llaeth a phan gânt eu defnyddio i gynhyrchu cig eidion, nid ydynt bob amser yn addas.
Y prif ffactorau sy’n dylanwadu ar addasrwydd sgil-gynnyrch y fuches ar gyfer y diwydiant cig eidion yw’r teirw a ddefnyddir i baru gyda’r gwartheg godro dros ben. Mae rhai ystyriaethau allweddol wrth ddewis tarw ar gyfer y cylch cynhyrchu.