Uned 2: Bridiau a’r System Haenedig

Bridiau Defaid Cyffredin y DU

Bridiau Mynydd

Bridiau Ucheldir

Bridiau Iseldir

Bridiau Defaid Cyffredin y DU

Credir bod mwy o fridiau defaid yn y DU nag mewn unrhyw wlad arall yn y byd.

Mae mwy na 60 o wahanol fridiau defaid pur i’w cael yn y DU, a hyd at 90 os ystyriwch yr holl groesfridiau a chyfuniadau. Mae gan bob brid ei nodweddion ei hun ac addasrwydd ar gyfer amrywiaeth o dirweddau, fel arfer yn deillio o ran benodol o’r wlad. Mae’r defaid hyn a’r bobl sy’n gofalu amdanynt wedi llunio’r tirweddau rydyn ni’n gyfarwydd â nhw ac wedi creu’r cymunedau sy’n cadw cefn gwlad yn fyw.

Mae dau grŵp o fridiau – y rhai ‘brodorol’ a’r rhai ‘cyfandirol’.

Wrth hofran dros y bocsys isod, gallwch weld mwy o wybodaeth.

Brodorol

Yn y DU, ystyr bridiau brodorol yw bridiau sydd wedi datblygu ac addasu dros amser o fewn amodau amgylcheddol, tirweddau, a systemau ffermio unigryw Ynysoedd Prydain. Mae’r bridiau hyn wedi esblygu mewn ymateb i hinsawdd, tir ac arferion rheoli eu hardaloedd, gan ddangos nodweddion penodol fel arfer, e.e. caledwch, ymwrthedd i glefydau, a defnydd effeithlon o borfwyd lleol.

Cyfandirol

Mae bridiau cyfandirol yn fridiau sy’n tarddu o dir mawr Ewrop, yn hytrach na bridiau brodorol Ynysoedd Prydain. Fel arfer caiff y bridiau hyn eu cyflwyno i ranbarthau eraill, fel y DU, i wella nodweddion penodol yr anifeiliaid lleol, e.e. cyfraddau twf, ansawdd y cig neu gynhyrchiad llaeth.

Bridiau Mynydd

Bridiau mynydd yw’r rhai sy’n addas i fyw ar dir mynyddig. Maent yn galed, yn wydn ac mae gan y defaid alluoedd magu ŵyn da. Fel arfer ar y mynydd, bydd bridio yn aros yn bur oherwydd bydd yr anifeiliaid yn cael eu bridio i ddiadelloedd cynefin gan amlaf.

Welsh Mountain

Mynydd Cymreig

Ymddangosiad:

Hyd a thaldra canolig
Talcen a thrwyn llydan
Wyneb a choesau gwyn neu gydag ychydig o frown golau
Cnu gwyn
Trwyn du neu frith
Mae gan yr hyrddod gyrn fel arfer

Nodweddion y brid:

Brid mynydd mamol
Mae’r benywod yn magu ŵyn yn wych
Maent yn ffynnu mewn amgylcheddau eithafol

Manteision masnachol:

Gallu’r brid i oroesi ac addasu
Nodweddion mamol y fenyw
Ansawdd carcas wedi’i etifeddu gan y gwrywod

Wynebddu’r Alban (Scottish Blackface)

Defaid Wynebddu’r Alban

Ymddangosiad:

Wyneb a choesau du neu ddu a gwyn
Brid gyda chyrn

Nodweddion y brid:

Brid mynydd mamol
Mae gan y fenyw briodoleddau mamol cryf mewn amgylcheddau eithafol

Manteision masnachol:

Defaid ar gyfer pob hinsawdd

Swaledale

Defaid Swaledale

Ymddangosiad:

Wyneb du gyda marciau gwyn o amgylch y llygaid
Trwyn gwyn
Cyrn crwn llydan ac isel
Cnu bras sy’n amrywio yn ei liw o wyn i lwyd

Nodweddion y brid:

Brid mynydd mamol
Mae’r benywod yn famau ardderchog sy’n gallu magu ŵyn mewn amgylcheddau agored
Mae’r benywod yn rhai da am chwilio am fwyd

Manteision masnachol:

Brid eofn, wedi hen addasu, sy’n gallu ymdopi mewn amodau garw

Herdwick

Defaid Herdwick

Ymddangosiad:

Wyneb a choesau gwyn
Cnu llwydlas
Gwlân du sydd gan yr ŵyn pan gânt eu geni ond mae’n newid ei liw wrth iddynt aeddfedu
Cadarn gydag esgyrn cryf
Mae gan rai hyrddod gyrn

Nodweddion y brid:

Brid caled sy’n dda am aros yn eu cynefin
Byw mewn amodau gwlyb a gwyllt
Brid sy’n aeddfedu’n araf

Manteision masnachol:

Cydffurfiad da
Gallu ffynnu gydag ychydig neu ddim porthiant ategol

Cheviot

Defaid Cheviot

Ymddangosiad:

Wyneb a choesau gwyn
Cnu gwyn trwchus
Cnu sy’n ffurfio ‘rwff’ y tu ôl i’r clustiau
Mae gan yr hyrddod gyrn weithiau

Nodweddion y brid:

Brid caled, mamol
Mae’r benywod yn magu ŵyn yn dda
Mae’r ŵyn yn aeddfedu’n gyflym

Manteision masnachol:

Gallu byw ar y mynydd trwy gydol y flwyddyn
Cynhyrchu ŵyn o safon ar gyfer y gadwyn fwyd

Bridiau Ucheldir

Bridiau ucheldir yw’r rhai sy’n addas i fyw ar yr ardaloedd rhwng y mynydd a’r iseldir. Mae’r bridiau hyn yn llai caled na’r bridiau mynydd ac yn tueddu i fod yn fwy epilgar, gan gynhyrchu mwy o ŵyn. Maent yn famogiaid llaethog, sy’n gallu cynhyrchu llawer o laeth a hynny’n cyd-fynd yn dda â’r nifer uchel o ŵyn maent yn eu cynhyrchu.

Speckle

Defaid Brith (Speckle)

Fe’u gelwir hefyd yn Ddefaid Penfrith Beulah neu Ddefaid Wyneb Brith Epynt a Beulah

Ymddangosiad:

Wyneb brith – yr wyneb yn ddu yn bennaf gyda marciau gwyn
Cnu gwyn
Dim cyrn

Nodweddion y brid:

Datblygwyd o’r defaid mynydd
Ychydig yn fwy o faint ac yn llai eithafol na’r ddafad fynydd y cafodd ei datblygu ohoni
Defaid ucheldir caled
Gallu cynhyrchu ŵyn pur sy’n ffynnu mewn amgylcheddau garw
Gallu cynhyrchu ŵyn croesfrid masnachol ar gyfer y gadwyn fwyd

Manteision masnachol:

Brid delfrydol i’w groesi â bridiau hyrddod i gynhyrchu ŵyn o ansawdd carcas da i’w lladd am eu cig

Blue Faced Leicester

Defaid Wyneblas Caerlŷr (Blue Faced Leicester)

Ymddangosiad:

Croen pen glas yn ymddangos trwy wallt gwyn
Trwyn Rhufeinig nodweddiadol
Ffordd neilltuol o sefyll yn dal ac yn falch
Llygaid bywiog
Clustiau unionsyth hir

Nodweddion y brid:

Caled
Aeddfedu’n gynnar
Epilgar

Manteision masnachol:

Hyrddod croesi mwyaf poblogaidd Ynysoedd Prydain

Gororau Caerlŷr (Border Leicester)

Defaid Gororau Caerlŷr (Border Leicester)

Ymddangosiad:

Defaid mawr, di-gorn
Gwlân gwyn, lled-loyw ar y corff – ond nid ar y coesau na’r wyneb
Clustiau amlwg, unionsyth sy’n pwyntio i fyny
Trwyn Rhufeinig

Nodweddion y brid:

Gallu magu ŵyn yn dda
Tyfu’n gyflym a’r ŵyn yn aeddfedu’n gynnar

Manteision masnachol:

Brid brodorol mwyaf Ynysoedd Prydain
Gallu cynhyrchu dafad Fiwl amlbwrpas i lawer o systemau ffermio

Teeswater

Defaid Teeswater

Ymddangosiad:

Brid mawr, hirwlan
Wyneb gwyn neu lwydlas gyda marciau tywyll o amgylch y trwyn a’r clustiau
Llen neilltuol o gnu yn disgyn dros yr wyneb

Nodweddion y brid:

Defaid mawr, epilgar
Cnu mân, edefyn-hir
Brid caled
Gallu cynhyrchu ŵyn canolig eu maint

Manteision masnachol:

Hanfodol fel hyrddod croesfridio
Gweddu i hinsawdd garw
Brid hirwlan gwahanol iawn yr olwg

Kerry Hill

Defaid Bryniau Ceri (Kerry Hill)

Ymddangosiad:

Safiad balch
Clustiau unionsyth
Wyneb gwyn gyda marciau du nodedig o amgylch y trwyn a’r llygaid
Cnu gwyn trwchus
Dim cyrn

Nodweddion y brid:

Mae’r benywod yn gallu magu ŵyn yn dda
Brid cadarn sy’n addasu’n hawdd

Manteision masnachol:

Ymddangosiad trawiadol, deniadol i dyddynwyr

Bridiau Iseldir

O fewn y system, mae bridiau’r iseldir ar y rhan lle mae creu oen tew yn bwysig. Fel arfer, mae’r mamogiaid yn ddefaid croesfrid neu hanner-brid. Mae’r gymysgedd o fridiau yn rhoi’r nodweddion gorau posibl i’r mamogiaid ar gyfer cynhyrchu a magu ŵyn o safon. Mae gan yr hyrddod a ddefnyddir gyrff mawr ac ansawdd carcas sy’n cynhyrchu ŵyn addas ar gyfer y fasnach ŵyn tewion.

Welsh Mule

Defaid Miwl Cymreig

Ymddangosiad:

Defaid canolig eu maint
Cnu gwyn
Wyneb a choesau du a gwyn brycheulyd
Mae lliw yr wyneb yn amrywio yn dibynnu ar fridio

Nodweddion y brid:

Mae galw mawr am famau i’w croesi â bridiau hyrddod i gynhyrchu ŵyn hanner-brid ar gyfer y gadwyn fwyd
Mae’r mamogiaid yn cyfuno nodweddion toreithiog a llaethog yr hyrddod â gwydwch a hirhoedledd y fam

Manteision masnachol:

Sgiliau magu a chwilio am fwyd da
Gallu addasu i’r ucheldir a’r iseldir

Texel

Defaid Texel

Ymddangosiad:

Corff hirsgwar o faint canolig
Cyhyrau amlwg
Brid gwyn, di-gorn
Pen llydan
Wyneb gwyn a thrwyn du

Nodweddion y brid:

Brid o hwrdd i gynhyrchu ŵyn i’w lladd ar gyfer y gadwyn fwyd
Cyhyrau amlwg, lwynau hir a chig heb lawer o fraster
Mae benywod Miwl Texel a chroesryw Texel yn dod yn fwyfwy poblogaidd ar gyfer bridio

Manteision masnachol:

Effeithlon ar gyfer cynhyrchu cig oen
Ŵyn sy’n tyfu’n gyflym gan aros heb lawer o fraster

Suffolk

Defaid Suffolk

Ymddangosiad:

Wyneb du nodedig
Clustiau sy’n troi i lawr
Cnu gwyn, trwchus
Coesau duon

Nodweddion y brid:

Hyrddod mawr i gynhyrchu ŵyn i’w lladd am eu cig
Pwrpas y brid yw cynhyrchu ŵyn o safon gyda chyfradd twf a chydffurfiad da ar gyfer y gadwyn fwyd

Manteision masnachol :

Ŵyn sy’n tyfu’n gyflym – sy’n golygu eu bod yn barod yn gynt ar gyfer y farchnad, gan arwain at lai o gostau mewnbwn
Mae gan y benywod allbwn llaeth uchel, carnau caled a nodweddion wyna hawdd

Charollais

Defaid Charollais

Ymddangosiad:

Brid mawr, cyhyrog
Pen pinc gyda gwallt lliw hufen/tywod ond heb ddim gwlân
Cnu gwyn
Fflach wen nodedig uwchben pob llygad

Nodweddion y brid:

Brid o hwrdd gydag esgyrn mân i gynhyrchu cig sydd â chymhareb cig-am-asgwrn dda mewn ŵyn ar gyfer y gadwyn fwyd
Mamogiaid toreithiog sy’n wyna’n hawdd a’r ŵyn yn tyfu’n gyflym

Manteision masnachol:

Ail frid hyrddod cynhyrchu cig mwyaf poblogaidd yn y DU
Twf ac ansawdd cnawd rhagorol mewn ŵyn dethol (prime lambs)

Hampshire Down

Ymddangosiad:

Anifeiliaid cryf, llydan
Wyneb a chlustiau brown tywyll/du
Gwlân gwyn yn gorchuddio’r corff ac yn ymestyn hyd y pen

Nodweddion y brid:

Brid brodorol o hyrddod a fegir i gynhyrchu ŵyn i’w lladd am eu cig
Cynhyrchu ŵyn o safon i’r gadwyn fwyd
Aeddfedu’n gyflym oddi ar borfa a systemau mewnbwn isel
Mae’r menywod yn byw yn hir ac yn wyna’n hawdd

Manteision masnachol:

Y sgôr uchaf o’r holl fridiau am gyhyrau llygad - gan arwain at olwythion lwyn cig oen ardderchog ar gyfer y gadwyn fwyd
Yn y blynyddoedd diwethaf cafwyd cynnydd cyflym yng nghyfraddau twf ac ansawdd carcasau