Uned blaenorolUned nesaf
Cynnwys yr uned
Uned 2: Bridiau a’r System Haenedig
0/3
Y System Haenedig
Bridiau Defaid Cyffredin y DU
Gwirio ar gyfer dysgu
Uned 2: Bridiau a’r System Haenedig

Bridiau Defaid Cyffredin y DU

 

Credir bod mwy o fridiau defaid yn y DU nag mewn unrhyw wlad arall yn y byd.

Mae mwy na 60 o wahanol fridiau defaid pur i’w cael yn y DU, a hyd at 90 os ystyriwch yr holl groesfridiau a chyfuniadau. Mae gan bob brid ei nodweddion ei hun ac addasrwydd ar gyfer amrywiaeth o dirweddau, fel arfer yn deillio o ran benodol o’r wlad. Mae’r defaid hyn a’r bobl sy’n gofalu amdanynt wedi llunio’r tirweddau rydyn ni’n gyfarwydd â nhw ac wedi creu’r cymunedau sy’n cadw cefn gwlad yn fyw.

Mae dau grŵp o fridiau – y rhai ‘brodorol’ a’r rhai ‘cyfandirol’.

Wrth hofran dros y bocsys isod, gallwch weld mwy o wybodaeth.

Brodorol

Brodorol

Yn y DU, ystyr bridiau brodorol yw bridiau sydd wedi datblygu ac addasu dros amser o fewn amodau amgylcheddol, tirweddau, a systemau ffermio unigryw Ynysoedd Prydain. Mae’r bridiau hyn wedi esblygu mewn ymateb i hinsawdd, tir ac arferion rheoli eu hardaloedd, gan ddangos nodweddion penodol fel arfer, e.e. caledwch, ymwrthedd i glefydau, a defnydd effeithlon o borfwyd lleol.

Cyfandirol

Cyfandirol

Mae bridiau cyfandirol yn fridiau sy’n tarddu o dir mawr Ewrop, yn hytrach na bridiau brodorol Ynysoedd Prydain. Fel arfer caiff y bridiau hyn eu cyflwyno i ranbarthau eraill, fel y DU, i wella nodweddion penodol yr anifeiliaid lleol, e.e. cyfraddau twf, ansawdd y cig neu gynhyrchiad llaeth.

Bridiau Mynydd

 

Bridiau mynydd yw’r rhai sy’n addas i fyw ar dir mynyddig. Maent yn galed, yn wydn ac mae gan y defaid alluoedd magu ŵyn da. Fel arfer ar y mynydd, bydd bridio yn aros yn bur oherwydd bydd yr anifeiliaid yn cael eu bridio i ddiadelloedd cynefin gan amlaf.

Welsh Mountain

Mynydd Cymreig

Ymddangosiad:
  • Hyd a thaldra canolig
  • Talcen a thrwyn llydan
  • Wyneb a choesau gwyn neu gydag ychydig o frown golau
  • Cnu gwyn
  • Trwyn du neu frith
  • Mae gan yr hyrddod gyrn fel arfer
Nodweddion y brid:
  • Brid mynydd mamol
  • Mae’r benywod yn magu ŵyn yn wych
  • Maent yn ffynnu mewn amgylcheddau eithafol
Manteision masnachol:
  • Gallu’r brid i oroesi ac addasu
  • Nodweddion mamol y fenyw
  • Ansawdd carcas wedi’i etifeddu gan y gwrywod

Wynebddu’r Alban (Scottish Blackface)

Defaid Wynebddu’r Alban

Ymddangosiad:
  • Wyneb a choesau du neu ddu a gwyn
  • Brid gyda chyrn
Nodweddion y brid:
  • Brid mynydd mamol
  • Mae gan y fenyw briodoleddau mamol cryf mewn amgylcheddau eithafol
Manteision masnachol:
  • Defaid ar gyfer pob hinsawdd

Swaledale

Defaid Swaledale

Ymddangosiad:
  • Wyneb du gyda marciau gwyn o amgylch y llygaid
  • Trwyn gwyn
  • Cyrn crwn llydan ac isel
  • Cnu bras sy’n amrywio yn ei liw o wyn i lwyd
Nodweddion y brid:
  • Brid mynydd mamol
  • Mae’r benywod yn famau ardderchog sy’n gallu magu ŵyn mewn amgylcheddau agored
  • Mae’r benywod yn rhai da am chwilio am fwyd
Manteision masnachol:
  • Brid eofn, wedi hen addasu, sy’n gallu ymdopi mewn amodau garw

Herdwick

Defaid Herdwick

Ymddangosiad:
  • Wyneb a choesau gwyn
  • Cnu llwydlas
  • Gwlân du sydd gan yr ŵyn pan gânt eu geni ond mae’n newid ei liw wrth iddynt aeddfedu
  • Cadarn gydag esgyrn cryf
  • Mae gan rai hyrddod gyrn
Nodweddion y brid:
  • Brid caled sy’n dda am aros yn eu cynefin
  • Byw mewn amodau gwlyb a gwyllt
  • Brid sy’n aeddfedu’n araf
Manteision masnachol:
  • Cydffurfiad da
  • Gallu ffynnu gydag ychydig neu ddim porthiant ategol

Cheviot

Defaid Cheviot

Ymddangosiad:
  • Wyneb a choesau gwyn
  • Cnu gwyn trwchus
  • Cnu sy’n ffurfio ‘rwff’ y tu ôl i’r clustiau
  • Mae gan yr hyrddod gyrn weithiau
Nodweddion y brid:
  • Brid caled, mamol
  • Mae’r benywod yn magu ŵyn yn dda
  • Mae’r ŵyn yn aeddfedu’n gyflym
Manteision masnachol:
  • Gallu byw ar y mynydd trwy gydol y flwyddyn
  • Cynhyrchu ŵyn o safon ar gyfer y gadwyn fwyd

Bridiau Ucheldir

 

Bridiau ucheldir yw’r rhai sy’n addas i fyw ar yr ardaloedd rhwng y mynydd a’r iseldir. Mae’r bridiau hyn yn llai caled na’r bridiau mynydd ac yn tueddu i fod yn fwy epilgar, gan gynhyrchu mwy o ŵyn. Maent yn famogiaid llaethog, sy’n gallu cynhyrchu llawer o laeth a hynny’n cyd-fynd yn dda â’r nifer uchel o ŵyn maent yn eu cynhyrchu.

Speckle

Defaid Brith (Speckle)

Fe’u gelwir hefyd yn Ddefaid Penfrith Beulah neu Ddefaid Wyneb Brith Epynt a Beulah

Ymddangosiad:
  • Wyneb brith – yr wyneb yn ddu yn bennaf gyda marciau gwyn
  • Cnu gwyn
  • Dim cyrn
Nodweddion y brid:
  • Datblygwyd o’r defaid mynydd
  • Ychydig yn fwy o faint ac yn llai eithafol na’r ddafad fynydd y cafodd ei datblygu ohoni
  • Defaid ucheldir caled
  • Gallu cynhyrchu ŵyn pur sy’n ffynnu mewn amgylcheddau garw
  • Gallu cynhyrchu ŵyn croesfrid masnachol ar gyfer y gadwyn fwyd
Manteision masnachol:
  • Brid delfrydol i’w groesi â bridiau hyrddod i gynhyrchu ŵyn o ansawdd carcas da i’w lladd am eu cig

Blue Faced Leicester

Defaid Wyneblas Caerlŷr (Blue Faced Leicester)

Ymddangosiad:
  • Croen pen glas yn ymddangos trwy wallt gwyn
  • Trwyn Rhufeinig nodweddiadol
  • Ffordd neilltuol o sefyll yn dal ac yn falch
  • Llygaid bywiog
  • Clustiau unionsyth hir
Nodweddion y brid:
  • Caled
  • Aeddfedu’n gynnar
  • Epilgar
Manteision masnachol:
  • Hyrddod croesi mwyaf poblogaidd Ynysoedd Prydain

Gororau Caerlŷr (Border Leicester)

Defaid Gororau Caerlŷr (Border Leicester)

Ymddangosiad:
  • Defaid mawr, di-gorn
  • Gwlân gwyn, lled-loyw ar y corff – ond nid ar y coesau na’r wyneb
  • Clustiau amlwg, unionsyth sy’n pwyntio i fyny
  • Trwyn Rhufeinig
Nodweddion y brid:
  • Gallu magu ŵyn yn dda
  • Tyfu’n gyflym a’r ŵyn yn aeddfedu’n gynnar
Manteision masnachol:
  • Brid brodorol mwyaf Ynysoedd Prydain
  • Gallu cynhyrchu dafad Fiwl amlbwrpas i lawer o systemau ffermio

Teeswater

Defaid Teeswater

Ymddangosiad:
  • Brid mawr, hirwlan
  • Wyneb gwyn neu lwydlas gyda marciau tywyll o amgylch y trwyn a’r clustiau
  • Llen neilltuol o gnu yn disgyn dros yr wyneb
Nodweddion y brid:
  • Defaid mawr, epilgar
  • Cnu mân, edefyn-hir
  • Brid caled
  • Gallu cynhyrchu ŵyn canolig eu maint
Manteision masnachol:
  • Hanfodol fel hyrddod croesfridio
  • Gweddu i hinsawdd garw
  • Brid hirwlan gwahanol iawn yr olwg

Kerry Hill

Defaid Bryniau Ceri (Kerry Hill)

Ymddangosiad:
  • Safiad balch
  • Clustiau unionsyth
  • Wyneb gwyn gyda marciau du nodedig o amgylch y trwyn a’r llygaid
  • Cnu gwyn trwchus
  • Dim cyrn
Nodweddion y brid:
  • Mae’r benywod yn gallu magu ŵyn yn dda
  • Brid cadarn sy’n addasu’n hawdd
Manteision masnachol:
  • Ymddangosiad trawiadol, deniadol i dyddynwyr

Bridiau Iseldir

 

O fewn y system, mae bridiau’r iseldir ar y rhan lle mae creu oen tew yn bwysig. Fel arfer, mae’r mamogiaid yn ddefaid croesfrid neu hanner-brid. Mae’r gymysgedd o fridiau yn rhoi’r nodweddion gorau posibl i’r mamogiaid ar gyfer cynhyrchu a magu ŵyn o safon. Mae gan yr hyrddod a ddefnyddir gyrff mawr ac ansawdd carcas sy’n cynhyrchu ŵyn addas ar gyfer y fasnach ŵyn tewion.

Welsh Mule

Defaid Miwl Cymreig

Ymddangosiad:
  • Defaid canolig eu maint
  • Cnu gwyn
  • Wyneb a choesau du a gwyn brycheulyd
  • Mae lliw yr wyneb yn amrywio yn dibynnu ar fridio
Nodweddion y brid:
  • Mae galw mawr am famau i’w croesi â bridiau hyrddod i gynhyrchu ŵyn hanner-brid ar gyfer y gadwyn fwyd
  • Mae’r mamogiaid yn cyfuno nodweddion toreithiog a llaethog yr hyrddod â gwydwch a hirhoedledd y fam
Manteision masnachol:
  • Sgiliau magu a chwilio am fwyd da
  • Gallu addasu i’r ucheldir a’r iseldir

Texel

Defaid Texel

Ymddangosiad:
  • Corff hirsgwar o faint canolig
  • Cyhyrau amlwg
  • Brid gwyn, di-gorn
  • Pen llydan
  • Wyneb gwyn a thrwyn du
Nodweddion y brid:
  • Brid o hwrdd i gynhyrchu ŵyn i’w lladd ar gyfer y gadwyn fwyd
  • Cyhyrau amlwg, lwynau hir a chig heb lawer o fraster
  • Mae benywod Miwl Texel a chroesryw Texel yn dod yn fwyfwy poblogaidd ar gyfer bridio
Manteision masnachol:
  • Effeithlon ar gyfer cynhyrchu cig oen
  • Ŵyn sy’n tyfu’n gyflym gan aros heb lawer o fraster

Suffolk

Defaid Suffolk

Ymddangosiad:
  • Wyneb du nodedig
  • Clustiau sy’n troi i lawr
  • Cnu gwyn, trwchus
  • Coesau duon
Nodweddion y brid:
  • Hyrddod mawr i gynhyrchu ŵyn i’w lladd am eu cig
  • Pwrpas y brid yw cynhyrchu ŵyn o safon gyda chyfradd twf a chydffurfiad da ar gyfer y gadwyn fwyd
Manteision masnachol :
  • Ŵyn sy’n tyfu’n gyflym – sy’n golygu eu bod yn barod yn gynt ar gyfer y farchnad, gan arwain at lai o gostau mewnbwn
  • Mae gan y benywod allbwn llaeth uchel, carnau caled a nodweddion wyna hawdd

Charollais

Defaid Charollais

Ymddangosiad:
  • Brid mawr, cyhyrog
  • Pen pinc gyda gwallt lliw hufen/tywod ond heb ddim gwlân
  • Cnu gwyn
  • Fflach wen nodedig uwchben pob llygad
Nodweddion y brid:
  • Brid o hwrdd gydag esgyrn mân i gynhyrchu cig sydd â chymhareb cig-am-asgwrn dda mewn ŵyn ar gyfer y gadwyn fwyd
  • Mamogiaid toreithiog sy’n wyna’n hawdd a’r ŵyn yn tyfu’n gyflym
Manteision masnachol:
  • Ail frid hyrddod cynhyrchu cig mwyaf poblogaidd yn y DU
  • Twf ac ansawdd cnawd rhagorol mewn ŵyn dethol (prime lambs)

Hampshire Down

Hampshire Down

Ymddangosiad:
  • Anifeiliaid cryf, llydan
  • Wyneb a chlustiau brown tywyll/du
  • Gwlân gwyn yn gorchuddio’r corff ac yn ymestyn hyd y pen
Nodweddion y brid:
  • Brid brodorol o hyrddod a fegir i gynhyrchu ŵyn i’w lladd am eu cig
  • Cynhyrchu ŵyn o safon i’r gadwyn fwyd
  • Aeddfedu’n gyflym oddi ar borfa a systemau mewnbwn isel
  • Mae’r menywod yn byw yn hir ac yn wyna’n hawdd
Manteision masnachol:
  • Y sgôr uchaf o’r holl fridiau am gyhyrau llygad - gan arwain at olwythion lwyn cig oen ardderchog ar gyfer y gadwyn fwyd
  • Yn y blynyddoedd diwethaf cafwyd cynnydd cyflym yng nghyfraddau twf ac ansawdd carcasau

Gwers flaenorol
Gwers nesaf