Beichiogrwydd hwyr
Mae diwedd cyfnod cario mamogiaid, fel arfer o ddiwrnod 90 hyd at wyna (tua diwrnod 145-150), yn gyfnod tyngedfennol oherwydd twf cyflym y ffoetws (ffoetysau) a’r gofynion cynyddol ar gorff y famog.
Yn ystod y cyfnod hwn mae’n hanfodol bod mamogiaid yn cael y maeth cywir o’u deiet. Mae’r rhan fwyaf o dwf ffetws yn y groth yn digwydd yn ystod chwe wythnos olaf beichiogrwydd. Yn y cyfnod hwn, gall gorfwydo mamogiaid arwain at ŵyn rhy fawr a genedigaethau anodd.
Prif amcanion y cyfnod hwn yw
- Targedu BCS wrth wyna i gael mamogiaid heini sy’n famau da
| Mathau o famogiaid | Mamogiaid iseldir | Mamogiaid mynydd | Ŵyn benywaidd |
| Targed BCS ar adeg wyna | 3.0-3.5 | 2.5 | 3.0 |
- Cyfradd goroesiad ffetws uchel a cholledion ŵyn isaf posibl
- Datblygiad pwrs da gyda chyflenwad da o golostrwm a llaeth o ansawdd
- Colledion mamogiaid isaf posibl oherwydd clefyd metabolaidd, prolaps neu ddystocia
- Ŵyn bywiog gyda phwysau geni da. Targed: Colledion o <10% o sganio i ŵyn yn cael eu troi allan
Sut i gyflawni’r amcanion hyn
- Cynllunio pori cyfnodau beichiogrwydd hwyr a llaetha
- Dadansoddi porfwyd a dewis atchwanegion bwyd anifeiliaid addas
- Fformiwleiddio bwyd a brynir a’r dognau
- Monitro BCS a gwneud addasiadau os oes angen
- Grwpio defaid i’w bwydo yn ôl nifer yr ŵyn maent yn eu cario, BCS neu nod coch
- Cynllunio newidiadau i’r porthiant wrth i adeg wyna agosáu
- Monitro cymeriant yn erbyn rhagfynegiad porfwyd ac addasu yn ôl yr angen
Porthi yn ystod beichiogrwydd hwyr
Trwy gydol beichiogrwydd, mae anghenion maethol y famog yn newid o fod yn cynnal a chadw yn ystod beichiogrwydd cynnar i ofynion uwch yn ystod beichiogrwydd hwyr oherwydd twf cyflym y ffetws a’r paratoi ar gyfer llaetha.
- Beichiogrwydd cynnar: Mae’r ffocws ar gynnal cyflwr corff da gyda mwynau a phorfwyd cytbwys.
- Canol beichiogrwydd: Cynnal cefnogaeth faethol gymedrol.
- Beichiogrwydd hwyr: Cynyddu cymeriant egni a phrotein yn sylweddol i gefnogi twf y ffetws ac anghenion metabolaidd y famog.
Mae’r ddau dabl isod yn dangos y gofynion egni a phrotein yn ystod beichiogrwydd.
Tabl 1
| Pwysau byw y famog (kg) | Nifer o ŵyn | Wythnosau tan y geni | |||
| 7 | 5 | 3 | 1 | ||
| 50 | 1 | 7.9 | 8.7 | 9.8 | 11.2 |
| 2 | 8.8 | 10.1 | 11.9 | 14.2 | |
| 60 | 1 | 9.1 | 10.0 | 11.2 | 12.8 |
| 2 | 10.1 | 11.6 | 13.7 | 16.3 | |
| 70 | 1 | 10.2 | 11.2 | 12.6 | 14.4 |
| 2 | 11.4 | 13.1 | 15.3 | 18.3 | |
| 3 | 12.0 | 14.0 | 16.7 | 20.3 | |
| 80 | 1 | 11.3 | 12.4 | 13.9 | 15.9 |
| 2 | 12.6 | 14.4 | 17.0 | 20.2 | |
| 3 | 13.3 | 15.5 | 18.5 | 22.5 | |
Tabl 2
| Pwysau byw y famog (kg) |
Nifer o ŵyn | Wythnosau tan y geni | |||
| 7 | 5 | 3 | 1 | ||
| 50 | 1 | 72 | 76 | 81 | 88 |
| 2 | 77 | 83 | 92 | 103 | |
| 60 | 1 | 80 | 84 | 90 | 98 |
| 2 | 85 | 92 | 102 | 115 | |
| 70 | 1 | 87 | 92 | 98 | 107 |
| 2 | 93 | 101 | 112 | 126 | |
| 3 | 96 | 106 | 119 | 136 | |
| 80 | 1 | 94 | 99 | 107 | 116 |
| 2 | 100 | 109 | 122 | 137 | |
| 3 | 104 | 115 | 129 | 148 | |
Tabl 1. Gofynion ynni metaboladwy (MJ/dydd) mamogiaid beichiog cartref* (yn seiliedig ar ddeiet o 11 MJ/kg DM, gan dybio nad oes unrhyw ostyngiad ym mhwysau’r famog)
Tabl 2. Gofynion protein metaboladwy (g/dydd) mamogiaid beichiog cartref (yn seiliedig ar ddeiet o 11 MJ / kg DM, gan dybio nad oes unrhyw ostyngiad ym mhwysau’r famog*)
Dognau enghreifftiol ar gyfer beichiogrwydd
| Dau fis wedi’r cyfebru hyd at chwe wythnos cyn y geni | Chwe wythnos olaf y beichiogrwydd | |
| Silwair neu wair o ansawdd cymedrol at archwaeth | Glaswellt gaeaf a silwair neu wair o ansawdd cymedrol (i gyd at archwaeth) | Silwair neu wair o ansawdd cymedrol at archwaeth |
| Crynodiad (16% o brotein crai, kg/pen/dydd): | Crynodiad (16% o brotein crai, kg/pen/dydd): | Crynodiad (18% o brotein crai, kg/pen/dydd): |
| Un oen – 0.2 | Un oen – 0.2 | Un oen – 0.25 |
| Gefeilliaid – 0.3 | Gefeilliaid – 0.3 | Gefeilliaid – 0.5 |
Mae trefn porthi/bwydo cyfradd unffurf sy’n cynnwys dim ond symiau cymedrol o borthiant yn hynod bwysig yng nghyfnod hwyr beichiogrwydd. Mae hon yn system gyffredin sy’n cael ei defnyddio gan lawer o ffermwyr defaid.