Uned blaenorolUned nesaf
Cynnwys yr uned
Uned 4: Blwyddyn y Bugail
0/8
Archwilio defaid a hyrddod cyn hwrdda
Beichiogrwydd cynnar
Beichiogrwydd hwyr
Systemau wyna
Gofalu am y famog a’r oen ar ôl wyna
Tasgau hwsmonaeth, o wyna i ddiddyfnu
Dewis cadw neu werthu ŵyn benywaidd
Gwirio ar gyfer dysgu
Uned 4: Blwyddyn y Bugail

Archwilio defaid a hyrddod cyn hwrdda

 

Ar ôl diddyfnu, mae mamogiaid yn sych heb unrhyw ŵyn yn dibynnu arnynt. Maent yn defnyddio’r amser hwn i orffwyso ac i adfer cyflwr y corff yn barod ar gyfer hwrdda.

Mae angen brechu a dilyngyru yn ystod y cyfnod hwn.

MOT Dafad

L
Traed - Archwilio’r carnau rhag ofn bod cloffni, pydredd traed, neu unrhyw faterion eraill. Efallai na fydd defaid cloff yn beichiogi’n dda, a gall problemau traed waethygu yn ystod beichiogrwydd.
L
Cyflwr y Corff - Dylid asesu sgôr cyflwr corff (BCS) defaid, fel arfer ar raddfa o 1 i 5 (1 yn denau, 5 yn ordew). Yn gyffredinol, argymhellir targed BCS o 3-3.5 ar gyfer y rhan fwyaf o fridiau cyn hwrdda. Efallai na fydd gan ddefaid sy’n rhy denau gylchred iach, tra gall defaid sy’n rhy dew gael cymhlethdodau yn ystod beichiogrwydd.
L
Ceg - Chwiliwch am broblemau dannedd, yn enwedig mewn defaid hŷn. Gall dannedd coll neu ddannedd wedi treulio effeithio ar allu defaid i fwyta a bod mewn cyflwr iach.
L
Pwrs - Archwiliwch y pwrs am unrhyw lympiau neu annormaleddau oherwydd gallant effeithio ar allu dafad i fagu ŵyn y flwyddyn ganlynol.
L

Materion atgenhedlu blaenorol - Os amheuir unrhyw faterion atgenhedlol (e.e. methu beichiogi neu anawsterau wyna yn y gorffennol), efallai mai cwlio yw’r unig ddewis am nad yw’r ddafad yn gynhyrchiol i’r fferm.

MOT Hwrdda

Mae gwneud yn siŵr bod eich hyrddod yn heini ac yn iach yn faes allweddol os am sicrhau tymor bridio llwyddiannus; fe’ch cynghorir i gynnal yr archwiliadau hyn 10 wythnos cyn hwrdda.

L
Traed - Archwiliwch garnau hyrddod rhag ofn bod cloffni, pydredd traed, neu garnau wedi gordyfu, a thrin unrhyw broblemau cyn eu rhoi i hwrdda. Gall hyrddod cloff ei chael hi’n anodd paru yn llwyddiannus. O’r pedair coes, y ddwy goes ôl yw’r rhai pwysicaf gan mai’r rhain fydd yn dal pwysau’r hwrdd wrth iddo baru.
L
Cyflwr Corff - Dylai hyrddod fod mewn cyflwr corfforol da gyda sgôr cyflwr corff o tua 3.5 i 4, ar raddfa o 1 i 5. Efallai na fydd gan hyrddod sy’n rhy denau stamina, tra bod gan hyrddod sy’n rhy dew lai o libido. Gall hyrddod golli hyd at un sgôr cyflwr corff cyfan yn ystod y tymor bridio, felly mae’n bwysig eu bod yn cychwyn mewn cyflwr da neu well byth.
L
Dannedd - Sicrhewch fod gan yr hwrdd geg gadarn, yn enwedig yr hyrddod hŷn, oherwydd gall problemau dannedd arwain at gyflwr corff gwael am nad yw’r hwrdd yn gallu bwyta’n iawn.
L
Maint ac Iechyd y Ceilliau - Dylid teimlo’r ceilliau i sicrhau eu bod yn gadarn, cymesur, a heb lympiau nac annormaleddau. Fel rheol mae gan hwrdd da geilliau mawr, gyda chylchedd o tua 34-36 cm ar hyrddod aeddfed, sy’n aml yn golygu eu bod yn cynhyrchu mwy o sberm.

Cwlio Stoc

 

Mae cwlio yn cyfeirio at y broses o ddewis defaid neu hyrddod er mwyn eu gwaredu o’r ddiadell, yn seiliedig ar feini prawf penodol. Gellir cwlio defaid a hyrddod am wahanol resymau, e.e. oedran, problemau iechyd, problemau atgenhedlu. Penderfyniadau rheoli yw’r rhain a’u nod yw sicrhau bod y gwaith ffermio defaid yn gynaliadwy ac yn effeithiol.

Fel arfer mae cig cwlio yn cael ei brynu yn y marchnadoedd gan gymunedau penodol. Dyma rai enghreifftiau:

Enghraifft 1 - Ramadan

Mae galw arbennig am ddefaid cwlio ar gyfer bwydydd crefyddol penodol yn ystod dathliad Ramadan o fewn y gymuned Fwslimaidd. Ar wahân i’r arwyddocâd symbolaidd, mae defaid cwlio yn boblogaidd oherwydd lefel protein uchel y cig sy’n helpu i gynnal y corff dynol yn ystod dyddiau hir ymprydio.

Enghraifft 2 - Eid ul-Adha

Mae Eid ul-Adha, Gŵyl yr Aberth, yn ŵyl Islamaidd a ddethlir gan Fwslimiaid, lle mae cig oen, dafad a hen ddafad yn cael eu bwyta yn y dathliadau. Myn gafr ‘un dant’ neu anifail blwydd yw’r oen traddodiadol ar gyfer yr ŵyl Fwslimaidd hon sy’n coffáu parodrwydd Abraham i aberthu ei fab Ishmael mewn ufudd-dod i Allah. Mae ‘un dant’ yn cyfeirio at y ffaith bod gan anifail blwydd un set o ddannedd oedolyn.

Enghraifft 3 - Kosher

Mae defaid, gan gynnwys defaid cwlio, yn cael eu bwyta gan rai cymunedau Iddewig cyn belled â bod y cig yn cael ei brosesu yn unol â rheolau Kosher.

Mae cig dafad yn cael ei werthfawrogi mewn nifer o’r cymunedau hyn am ei fod yn fforddiadwy ac yn flasus. Wrth baratoi prydau sbeislyd, mae’n cael ei farinadu a’i goginio’n araf i dyneru’r cig a gwella’i flas. Felly, mae’r cymunedau hyn yn rhan werthfawr o ffermio ac yn cyfrannu’n helaeth at y fasnach defaid cwlio.

Targedau Cyflwr y Corff

 

Gweler y tabl isod gyda thargedau sgôr cyflwr corff ar draws y tair haen wahanol o dir.

Defaid mynydd Defaid ucheldir Defaid iseldir
Wrth ddiddyfnu 2 2 2.5
Wrth hwrdda 2.5 3 3.5
Canol beichiogrwydd 2 2.5 3
Wyna 2 2.5 3

Fideo am Gyfnod Cyn-hwrdda Defaid a Hyrddod

 

Gweler y fideo isod sy’n crynhoi’r archwiliadau defaid a hyrddod cyn hwrdda.


Optimeiddio cyfraddau ofylu

 

Mae optimeiddio cyfraddau ofylu defaid yn allweddol i wella perfformiad atgenhedlu, cynyddu cyfraddau cenhedlu, a chynyddu nifer yr ŵyn sy’n cael eu geni. Gall arferion rheoli amrywiol helpu i gyflawni’r nod hwn trwy ysgogi ofylu a gwella ffrwythlondeb cyffredinol.

Dyma rai o’r strategaethau mwyaf effeithiol.

Fflysio


Ystyr hyn yw gwella statws maethol defaid 2-3 wythnos cyn hwrdda (paru) a pharhau â’r cymeriant maethol cynyddol hwn am ychydig wythnosau ar ôl paru. Fel arfer, caiff y ddafad borfa o well ansawdd neu fwyd atodol fel grawn neu ddwysfwyd.

Hyrddod Procio


Gall cyflwyno hyrddod (neu hyrddod ymlid, hyrddod sydd wedi cael fasectomi) i ganol defaid sydd wedi cael eu hynysu oddi wrth wrywod ers sawl wythnos ysgogi ofwliad trwy amlygiad fferomonau. Mae’r ‘effaith hwrdd’ yn helpu i gydamseru ofyliad, gan arwain at fwy o ddefaid yn gofyn hwrdd ar yr un pryd, sy’n fuddiol i raglenni bridio rheoledig.

Fflysio ar ôl Bridio

Mae parhau â’r cynnydd mewn cymeriant maeth am ychydig wythnosau ar ôl bridio yn gallu helpu i gynnal beichiogrwydd cynnar a goroesiad yr embryo, sy’n hanfodol i optimeiddio nid yn unig ofyliad ond hefyd ddatblygiad llwyddiannus embryonau lluosog.

Sbyngau Progesteron


Mae’r dyfeisiau hyn yn rhyddhau progesteron ac yn cael eu mewnosod yn fagina’r ddafad. Fel arfer, ar ôl cael eu tynnu, bydd y defaid yn ofylu o fewn ychydig ddyddiau. Yn aml, defnyddir y dull hwn ar y cyd â ffrwythloni artiffisial (AI) neu er mwyn cydamseru oestrws mewn diadelloedd.
Gwers flaenorol
Gwers nesaf